W dniach od 26 września do 7 października 2022 r. Zespół Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN przeprowadził I etap prac poszukiwawczych przy Willi Jasny Dom, w której od lutego do października 1945 r. miał siedzibę Główny Zarząd Informacji Wojska Polskiego (zwanej w skrócie Informacją Wojskową).
Przez cały okres istnienia aresztu poddano w nim represjom – według szacunków – ponad tysiąc osób. Badania zostały przeprowadzone w celu sprawdzenia, czy na terenie przylegającym do budynku dochodziło do tajnych pochówków ofiar – więźniów osadzonych w Willi Jasny Dom.
Wykopaliska zostały przeprowadzone we współpracy z Fundacją Willa Jasny Dom, która od lat prowadzi działalność edukacyjną i upamiętniającą ofiary terroru stalinowskiego więzione w kamienicy przy ul. Świerszcza 2. Po przebadaniu powierzchni ok. 55 m2 łącznie, nie zostały wykryte pochówki ofiar aresztu ani przedmioty należące do więźniów. Odnalezionych zostało natomiast wiele przedmiotów związanych z funkcjonującą w budynku Willi od 1936 r. apteką oraz przedmiotów codziennego użytku mieszkańców Willi.
Przypomnijmy, że kamienica położona przy ul. Świerszcza 2, od lutego do października 1945 r. była siedzibą Głównego Zarządu Informacji Wojska Polskiego. W jej piwnicach mieściły się cele więzienne, a na wyższych kondygnacjach znajdowały się pokoje przesłuchań i biura.
Według historyków Instytutu Pamięci Narodowej przez cały okres istnienia aresztu represji doświadczyło ponad tysiąc kobiet i mężczyzn, w tym żołnierzy Armii Krajowej. Świadectwem tragicznej przeszłości piwnic są zachowane do dziś wyryte na ceglanych ścianach inskrypcje, kalendarze kreskowe oraz drzwi z wyciętymi charakterystycznymi judaszami.
Największą grozę budzą błagalne napisy: „Jezu wyratuj” i wyryty nad nim znak krzyża oraz „Matko Boża Opiekunko Nasza Wyratuj”, świadczące o nieludzkich warunkach i bestialskim traktowaniu więźniów przez komunistyczny aparat bezpieczeństwa. I chociaż mury nieustannie „krzyczą”, nadal świadomość społeczna rozgrywającego się w piwnicach Willi Jasny Dom dramatu jest niewielka. Szerzej historia Willi Jasny Dom została opisana w nr 2 Głosu Włochowskiego z ub. r.
Adam Kulikowski
