Ulica Iłżecka, wraz ze swoim przedłużeniem, ul. Wirażową, przed ukończeniem budowy al. Żwirki i Wigury, była bardzo istotnym traktem komunikacyjnym, stanowiącym dawną drogę fortową z lat 80. XIX w.
Komunikację Rakowca ze Zbarżem zapewniał natomiast odcinek dawnej drogi fortowej z lat osiemdziesiątych XIX w., będącej odgałęzieniem traktu krakowskiego, prowadzącym do fortu VII Zbarż, leżącego między ul. Wirażową, Narkiewicza i Gordona Benneta oraz do Gorzkiewek i Piaseczna. Skręcano w nią na wschodnim krańcu obecnej ul. Pruszkowskiej (wówczas poprzecznej drogi łączącej forty wewnętrznego pierścienia: Punkt Oporu Rakowiec przy Korotyńskiego z Fortem Mokotów). Drogę tę, noszącą początkowo nazwę ul. Zbarskiej (dziś już nieistniejącą), zwano potocznie traktem zbarskim, który stracił na znaczeniu dopiero wówczas, gdy powstało lotnisko na Okęciu oraz ulica Żwirki i Wigury.
Wskutek przebudowy linii kolei radomskiej oraz wskutek budowy osiedla Rakowiec po II wojnie światowej trakt zbarski uległ rozczłonkowaniu i częściowemu zanikowi. Warto dodać, że zachowały się trzy fragmenty dawnego traktu do Zbarża. Jeden na Rakowcu, gdzie jest wewnętrzną drogą na zamkniętym terenie Wiśniowy Business Park, dwa pozostałe są na Okęciu – to ul. Iłżecka i Wirażowa. Dwa pierwsze odcinki mają charakter przyrodniczej alei zabytkowej ze szpalerami pomnikowych drzew będących pod ochroną konserwatora przyrody. Zostały oznaczone czerwonymi tablicami z godłem państwowym i napisem „Pomnik przyrody aleja drzew”. Nie grozi im więc wycinka, a że ul. Iłżecka nie ma nawierzchni asfaltowej, jej zabytkowy odcinek przywołuje wizerunek i klimat niegdysiejszego traktu zbarskiego. Daje także pojęcie, jak wyglądały inne dawne drogi łączące Rakowiec z sąsiednimi wsiami. W II poł. XIX w. powstawały w Warszawie i jej okolicach trakty wojskowe, w tym jedna z rokad twierdzy Warszawa, przecinająca Rakowiec. Od ul. Iłżeckiej, w jej południowej części, odchodziły przecznice do innych fortów zewnętrznego pierścienia: obecna ul. Komitetu Obrony Robotników prowadząca do fortów Okęcie (przy Lipowczana) i obecne ulice Sasanki-Marynarska-al. Lotników do Fortu VIIa Służewiec.
Drogi były wysadzane drzewami, by choć trochę maskować ruch na wypadek przewidywanej przez Rosjan wojny z Niemcami. Na drodze gdzieniegdzie jest zachowany bruk z carskich czasów. Dziś nic poza aleją ponadstuletnich lip drobnolistnych nie świadczy o jej dawnym znaczeniu. 76 wiekowych drzew stanowi pomnik przyrody i zostało objętych ochroną. Ich korony sięgają 22 m wysokości, a obwód pni przekracza niekiedy 280 cm.
Inwestycje drogowe prowadzone na Okęciu zaburzyły przebieg dawnego traktu zbarskiego. Przebieg ul. Wirażowej został nieco skorygowany i prowadzi teraz bliżej fortu Zbarż, nawet o niego „zahaczając”. Iłżecka dochodziła pierwotnie do ul. Sasanki, a teraz kończy się ślepo przy granicy okrojonych ogródków działkowych. Tu także od 2013 r. ślepo kończy się nieużywany odcinek drogi ekspresowej S79, prowadzący tu od węzła Marynarska, która ma być w przyszłości fragmentem trasy N-S. Ma także łączyć południową obwodnicę miasta z trasą AK. Za ul. Iłżecką trasa ma przeciąć linię kolejową do Radomia, a na Rakowcu bezkolizyjnie „przeskoczyć” ul. Żwirki i Wigury oraz Grójecką. Na drodze w kierunku Woli czekają dalsze przeszkody, takie jak bardzo ruchliwe Aleje Jerozolimskie i przede wszystkim tereny wagonowni na Odolanach.
Adam Kulikowski
